Strona główna » Systemy emerytalne na świecie

Systemy emerytalne na świecie

Firmowane przez rząd zmiany dotyczące OFE wywołały gorącą debatę na temat polskiego systemu emerytalnego. Jak wyglądają systemy emerytalne w innych krajach? U naszych sąsiadów, w krajach anglosaskich czy w słynnym z udanego systemu emerytalnego Chile?

 

 

Jak wyglądają systemy emerytalne w innych krajach?

 

Narastające problemy z zadłużeniem, które dotyczą coraz większej liczby krajów europejskich sprawiły, że na całym kontynencie rządy wprowadzają bardziej lub mniej radykalne reformy. W wielu krajach dotyczą one również systemów emerytalnych, które stanowią jeden z najważniejszych elementów finansów publicznych.

W przypadku wielu europejskich krajów po serii reform z przełomu XX i XXI wieku znowu przyszedł czas by stawić czoło wyzwaniu jakimi jest postępujące starzenie się społeczeństwa i zmiany struktury demograficznej. Kryzys stał się pretekstem do wprowadzenia niepopularnych reform, które przez lata były odkładane przez kolejne ekipy rządzące - w tym przede wszystkim podniesienie wieku emerytalnego. Burzliwa debata na temat zmian w systemie emerytalnym przetoczyła się również przez Polskę.

Jak zbudowane są systemy emerytalne?

Doświadczenia różnych krajów pokazują, że bardzo trudno jest znaleźć optymalny system ubezpieczeń społecznych. W praktyce okazuje się, że systemy poszczególnych krajów różnią się od siebie nie tylko pod względem efektywności czy odporności na kryzys ale przede wszystkim co do istoty rozwiązań, które się na nie składają.

 

Najbardziej rozbudowane, powszechne systemy emerytalne mają kraje rozwinięte, w szczególności Europy Zachodniej. Rozbudowały je w drugiej połowie XX wieku, starając się zapewnić swoim obywatelom jak największe bezpieczeństwo socjalne. Wynagrodzenia osób pracujących zostały obłożone obowiązkowymi składkami, finansującymi państwowy system emerytalny zapewniający każdemu uprawnionemu jak najwyższą emeryturę. Stanowi to tzw. pierwszy filar ubezpieczenia emerytalnego. Część zobowiązania płacona jest przez pracownika, a część przez pracodawcę, przy czym proporcje te różnią się w zależności od kraju. Środki odprowadzane przez aktualnie zatrudnionych finansują emerytury wypłacane obecnym emerytom - w myśl tzw. zasady solidarności międzypokoleniowej. Emerytury obecnie zatrudnionych mają zaś być finansowane z wpłat kolejnego pokolenia pracowników.

 

Oprócz podstawowej, państwowej emerytury pracujący mają obowiązek (lub możliwość) odkładania środków w ramach pracowniczych planów emerytalnych. Są one tworzone przez pracodawców lub całe branże dla swoich pracowników. Zazwyczaj mają one charakter kapitałowy - tj. środki gromadzone przez ubezpieczonych są odkładane w postaci rezerw lub inwestowane na różne sposoby.

Pracownicze plany emerytalne jako dodatkowa forma ubezpieczenia emerytalnego zwane są zazwyczaj drugim filarem.

 

W wielu krajach dostępne są też zachęty podatkowe, które skłaniają do oszczędzania w ramach indywidualnych, prywatnych planów emerytalnych - stanowiących tzw. trzeci filar. Zwykle w jego ramach dostępne są produkty ubezpieczeniowe bądź różnego typu fundusze inwestycyjne.

Systemy mieszane

Brytyjski system emerytalny jest dużo bardziej złożony niż systemy obowiązujące w krajach Europy kontynentalnej. Składa się przy tym z wielu różnorodnych, uwarunkowanych historycznie komponentów, z których wiele jest przeznaczonych tylko dla wybranych grup zawodowych. Równocześnie jest w większym stopniu oparty na prywatnych, indywidualnych planach emerytalnych i promuje oszczędzanie w formie funduszy kapitałowych - państwowa jest tylko bazowa emerytura w ramach pierwszego filara.

Pierwszy filar stanowi system emerytur państwowych, który z kolei składa się z trzech sub-filarów.

Drugi i filar stanowią pracownicze plany emerytalne tworzone przez firmy czy związki zawodowe. Indywidualne wpłaty pracowników często są dodatkowo wspierane przez pracodawcę. Większość planów podlega korzystnym przepisom podatkowym pozwalającym rosnąć środkom bez obciążeń podatkowych.

Kolejnym elementem systemu są indywidualne plany emerytalne stanowiące trzeci filar. W jego ramach pracownicy mogą dobrowolnie wpłacać składki do jednego z dwóch rodzajów planów emerytalnych. Podstawową zaletą systemów jest unikanie szeregu podatków.

System obowiązujący w Stanach Zjednoczonych jest analogiczny do systemu brytyjskiego.

Chile - podejście wolnorynkowe

System emerytalny wprowadzony w 1980 roku w Chile zyskał dużą sławę, a poszczególne jego rozwiązania znalazły naśladowców na całym świecie. W wyniku reformy zrezygnowano z powszechnego państwowego systemu emerytalnego i postawiono na rozwiązania rynkowe. System solidarności międzypokoleniowej zastąpiono systemem kapitałowym. Powołano do życia specjalne emerytalne fundusze powiernicze, w ramach których dla wszystkich pracowników utworzono indywidualne konta emerytalne. Pracownik nie jest przywiązany do jednego funduszu - może przenosić swoje konto do konkurencji jeżeli ta zaoferuje mu lepsze warunki. Co więcej aktywa zawarte na jego koncie są jego własnością i nawet ewentualne bankructwo funduszu nie pozwala zająć zawartych na nim środków. Nad funduszami czuwa rządowe biuro nadzorujące.

Przez cały okres zatrudnienia pracownicy obowiązkowo wpłacają na swoje konta emerytalne co najmniej 10 proc. comiesięcznych dochodów. Dodatkowo mogą dobrowolnie wpłacać kwotę do wysokości kolejnych 10 proc. Wpłaty są inwestowane na rynkach kapitałowych, a zyski akumulowane przy czym zarówno wpłaty jak i zyski są wolne od podatku (opodatkowane są dopiero wypłaty). W praktyce stopa zastąpienia w wielu przypadkach sięga 70 proc. i jest wyższa niż w krajach Europy Zachodniej czy USA.

Zmiany - to nie koniec

Systemy emerytalne w poszczególnych krajach znacznie się różną, w praktyce jednak doświadczają podobnych problemów. System solidarności międzypokoleniowej przestaje sprawnie funkcjonować jednak wprowadzenie czystego systemu kapitałowego nie jest łatwym zadaniem. W praktyce większość krajów wybiera rozwiązania hybrydowe, oparte na dwóch lub więcej filarach.

Wydarzenia takie jak ostatni kryzys finansowy zmuszają wszystkich do weryfikacji systemów. Nasz kraj zreformował swój system ubezpieczeń społecznych ledwo 12 lat temu, a obecnie proponowane zmiany - choć w praktyce fundamentalne - mają jednak charakter doraźny. W najbliższej przyszłości z pewnością możemy spodziewać się kolejnych zmian i kontynuacji debaty o pożądany kształt emerytur.






  • POSEŁ PIOTR URUSKI
  • POSEŁ PIOTR BABINETZ

Biuro czynne
od poniedziałku do czwartku godz.9-16.30

tel./faks: +48 13 4634 334